Sunday, September 27Kiswahili kitukuzwe!

Month: December 2019

Hadithi: Hekaya
Fasihi

Hadithi: Hekaya

Sungura mjanja Karibu tena katika makala zetu za fasihi ya Kiswahili. Leo tutajadili kuhusu tanzu mojawapo ya hadithi simulizi. Tanzu hiyo ni hekaya. Neno Hekaya humaanisha; kioja, ajabu au shani. Nini Maana ya Hekaya? Hekaya ni hadithi ya kimapokeo ambayo huwa na visa vya kusisimua na kustaajabisha vilivyojaa shani. Katika hadithi hizi huwa na wahusika wanjanja na wahusika majuha. Wahusika wanjanja hutumia ujanja wao ili kujinufaisha wenyewe. Mfano wa hekaya ni kama vile hadithi za Sungura na Fisi, Hekaya za Abunuasi na Hadithi za Alfu - Lela - Ulela Dhima kuu ya hekaya ni kusisimua na kuburudisha huku ikielezea matukio ya ajabu ambayo hujaa shani. Pia, hadithi hizi hufundisha kwa namna fulani wanajamii wawe wavumilivu au watu wanaofikiria sana.
Hadithi: Mchapo (Soga)
Fasihi

Hadithi: Mchapo (Soga)

Karibu tena katika makala zetu za fasihi ya Kiswahili. Katika makala ya leo tutajadili kuhusu mchapo kama tanzu mojawapo ya Hadithi. Mchapo pia hujulikana kama Soga. Kwa hiyo katika makala haya, tanzu mchapo itatumika kwa maana ile ile ya tanzu ya Soga. Nini maana ya Mchapo? au nini maana ya Soga? Mchapo/Soga ni utanzu wa fasihi simulizi unaosimulia kuhusu tukio fulani kwa kusudi la kusisimua na kufurahisha. Utanzu huu pia hutumika kama masimulizi yanayoibua utani kuhusu jamii fulani ya watu. Mfano wa mchapo ni kama vile; haditi zinazongumzia kwa nini Wahehe hula mbwa, Wasafya kula panya n.k. Tazama mfano hapo chini kuhusu fisi aitwaye Musa. Asili ya fisi huyo kuitwa Musa ni kwa vile siku moja alipojaribu kumkamata mwanamke aliyekuwa amelewa; bibi huyo alidhani fisi ni mu...
Hadithi: Ngano
Makala

Hadithi: Ngano

Sindelera Karibu tena katika makala zetu zinazohusu fasihi ya Kiswahili. Katika makala ya leo tutajadili kuhusu tanzu mojawapo ya hadithi. Tanzu hiyo ni Ngano. Ngano ni nini? Ngano ni hadithi ya kimapokeo ambayo huelezea kisa cha wahusika wema na waovu ambapo mwishoni tunaona mhusika mwema anashinda. Mfano mzuri wa hadithi hizi ni kisa cha Sindelera.Ngano ni hadithi ambayo huwa na wahusika wa aina mbalimbali kama vile binadamu, wanyama, mizimu, mimea n.k. Hata hivyo wahusika hao huwakilisha matendo ya binadamu. Kwa kawaida ngano husimuliwa na wazazi, walezi, mabibi au mababu kwa watoto au wajukuu wao kwa lengo la kuwafunza vyema na kuwaburudisha. Kusudi kubwa la hadithi za kategoria hii ni kuelimisha jamii kwa kuonesha namna mwovu anavyopata adhabu. Pia, kukemea tabia zote...
Hadithi
Fasihi

Hadithi

Karibu tena katika makala zetu za fasihi. Leo tutajadili kuhusiana na Hadithi kama utanzu wa fasihi simulizi. Hadithi ni utanzu unaobeba visa na matukio ya kweli au ya kubuni ili kuburudisha na kutoa ujumbe. Hadithi ni nini? Hadithi ni masimulizi ya lugha ya mjazo kuhusu visa na matukio mbalimbali yamhusuyo binadamu na jamii yake. Hadithi huwa na wahusika mbalimbali ambao ndiyo wafanyaji wa matendo yanayoibua visa fulani. Katika hadithi za fasihi simulizi kuna wahusika wanyama, binadamu, mimea, miungu, majini n.k. Kwa ujumla tunaweza kusema kuwa hadithi huwa na wahusika binadamu na viumbe hai, visivyo hai na vya kufikirika. Hata hivyo, wahusika wote hao huwakilisha matendo ya binadamu ili kutoa funzo katika jamii husika. Sifa za Hadithi Hadithi zina sifa zifuatazo; Huelez...
Semi 2
Fasihi

Semi 2

Karibu tena katika makala zetu zinazohusu fasihi. Katika makala haya tutajadili kuhusu tanzu zingine za semi ambazo ni mafumbo na misemo. Tazu hizi zitajadiliwa moja baada ya nyingine kama ifuatavyo; 3. Mafumbo Mafumbo ni semi zilizofichwa maana ili zifichuliwe au ziwekwe wazi. Mafumbo huweza kuwa; chemsha bongo, fumbo jina, tabaini/vitatanishi mara nyingine huitwa mizungu. Chemsha bongo ni maswali ambayo yanahitaji tafakuri ili kuyajibu. Baadhi ya maswali hayo ni ya kimapokeo lakini mengine hubuniwa na msemaji kwa kuilenga hadhira fulani. Kwa mfano, mbele ya bata kuna bata nyuma ya bata kuna bata. Je kuna bata wangapi? Tabaini/Mizungu/Vitatanishi ni semi za ukinzani zinazokusudia kutoa ujumbe fulani. Kwa mfano, mweupe si mweupe, mweusi si mweusi, mkimbizi asiyekimbia. Fum...
Semi 1
Fasihi

Semi 1

Karibu kwenye mwendelezo wa makala zetu zinazohusu fasihi ya Kiswahili. Katika makala haya tutajadili kuhusu semi kama kumbo mojawapo ya fasihi simulizi. Semi ni uwingi wa neno usemi. Kama ilivyojadiliwa katika makala yaliyopita, usemi ni kauli fupi za kisanaa zilizobeba maana na ujumbe kwa jamii fulani. Maana ya Semi Semi ni kauli fupi za kisanaa zilizobeba maana na ujumbe kwa jamii fulani. Kwa mfano; Samaki mkunje angali mbichi, mwenda pole hajikwai, mpanda ngazi hushuka, kuku wangu ametagia mibani, wazungu wawili wachungula dirishani na elimu ni bahari. Tanzu za Semi Semi ina tanzu zifutazo; MethaliVitendawiliMafumbo na Misemo 1. Methali Methali ni usemi mfupi uliojaa busara ndani yake na unaodokeza mafunzo mazito yaliyotokana na tajriba ya jamii husika. Tazamz...
Tanzu za Fasihi Simulizi
Fasihi

Tanzu za Fasihi Simulizi

Karibu tena katika mwendelezo wa mjadala kuhusu fasihi. Leo tutajadili kuhusiana na kumbo za fasihi simulizi. Pamoja na kuwa wengi wamezoea kugawanya fasihi simulizi katika makundi manne yaani; Hadithi, Ushairi, Semi na Sanaa za Maonesho, katika mjadala wetu tutaenda zaidi ya hapo. Kwa kumrejelea Mulokozi katika kitabu cha Utangulizi wa Fasihi Simulizi ya Kiswahili (2017), tunapata kumbo nane za fasihi simulizi. Kumbo hizo ni; Semi, Nyambi, Maombi, Hadithi, Maigizo, Ushairi, Maghani na Ngomezi. Kumbo hizi zimegawanywa kwa kuzingatia vigezo vifuatayo; Umbile na tabia ya kazi.Muktadha wa uwasilishwaji au utendaji wake.Namna ya uwasilishwaji wake kwa hadhira.Dhima ya kazi hiyo kwa jamii. Kwa kifupi tuangalie maana ya kumbo hizo kama zinavyofafanuliwa hapo chini. Semi ni utungo au...